ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗಾತಿತನದ ‘ಅಪ್ರಮೇಯ’ ಬರೆಹಗಳು

-ರಂಗನಾಥ ಕಂಟನಕುಂಟೆ

srvಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಆರ್. ವಿಜಯಶಂಕರ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತರು. ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತೈದು ವರುಶಗಳಿಂದಲೂ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮನೋಗತ(1985), ಒಳದನಿ(2004), ಒಡನಾಟ(2007), ನಿಜಗುಣ(2012), ನಿಧಾನಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಲೇಖನಗಳು(2012), ನುಡಿಸಸಿ(2013) ಮತ್ತು ಅಪ್ರಮೇಯ(2016) ಅವರ ಇದುವರೆಗಿನ ವಿಮರ್ಶಾ ಕೃತಿಗಳು. ಕೆ. ಸದಾಶಿವ, ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕುರಿತ ‘ಪ್ರತಿಮಾಲೋಕ’ ಎಂಬ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದೆಂದರೆ ಇದುವರೆಗಿನ ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬಹುತೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಧ್ಯಾಪನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು. ಆದರೆ ಇವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅಧ್ಯಾಪನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗದೆ ಸಾಫ್ಟ್‍ವೇರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತಮಗೆ ಬರೆಹದ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಮೊದಲ ಕೃತಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ನಂತರ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರುಶ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊರತರಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರೇನು ಓದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಬರೆಹದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದವರಂತೆ 2004ರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಫಲವೆಂಬಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೃತಿ ‘ಅಪ್ರಮೇಯ’ ನಮ್ಮೆದುರಿಗಿದೆ. ಅವರ ಮೂರೂವರೆ ದಶಕಗಳ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗಾತಿ’ತನದ ಬರೆಹವಾಗಿ ಈ ಕೃತಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಾಪನ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇರುವವರು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹ ಮಾಡುವುದು ವಿರಳ. ಇಂತಹ ವಿರಳರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಂಕರ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ವಿಮರ್ಶಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ‘ತಮ್ಮತನ’ವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ‘ಅಪ್ರಮೇಯ’ ಎಂಬ ವಿಮರ್ಶಾ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗುವುದು.

ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಕಾವ್ಯ, ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡನೆಯಾಗಿದ್ದು ಒಟ್ಟು 37 ಲೇಖನಗಳಿವೆ. ‘ಕಾವ್ಯ’ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ, ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ, ವೀ.ಸಿ., ಎಚ್.ಎಸ್.ವೆಂಟೇಶಮೂರ್ತಿ, ಬಿ.ಆರ್. ಲಕ್ಷಣರಾವ್, ಆನಂದ ಝಂಜರವಾಡ ಹಾಗೂ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಬಿಡಿ ಬಿಡಿ ಕವಿತೆಗಳ ವಿವರಣೆಯುಳ್ಳ ಲೇಖನಗಳಿವೆ. ‘ಕೃತಿ’ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಮಾಸ್ತಿಯವರ ಕತೆಗಳು, ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ, ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ, ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ, ಕೆ.ಸದಾಶಿವ, ವಿವೇಕ್ ಶಾನ್ಬಾಗ, ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಹನೂರು ಅವರ ಕತೆ-ಕಥನಗಳ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ‘ವಿಮರ್ಶೆ’ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ, ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ, ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಜಿ.ಎಚ್. ನಾಯಕ, ಸಿ.ಎನ್.ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ಸುರೇಂದ್ರ ಮಿಣಜಗಿ, ಎಚ್.ಎಸ್.ರಾಘವೇಂದ್ರರಾವ್, ಡಿ.ಎಸ್. ನಾಗಭೂಷಣ, ಟಿ.ಪಿ. ಅಶೋಕ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಕೃತಿಗಳ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಲೇಖನಗಳು ವಿವಿಧ ಕೃತಿಗಳ ಪರಿಚಯದ ಬರೆಹಗಳು.

ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪಠ್ಯಗಳ ಹರಹನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಲೇಖಕರ ಓದಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಎಂತಹದು ಎಂಬುದು ಸ್ಷಷ್ಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹರಹು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ಅಪಾರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ತಮ್ಮ ನಿರಂತರ ಓದಿನ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವದ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರನ್ನು ತನ್ನ ಓದಿನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಲು ಬೇಕಾದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಕೇವಲ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗದೆ ಸಹಜ ಕುತೂಹಲ, ಆಸಕ್ತಿ-ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆಗಿನ ‘ಒಡನಾಟ’ದ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿತನದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆ ನವ್ಯದಿಂದ ನವ್ಯೋತ್ತರದ ಕಾಲದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದ ಪಯಣ. ಅವರು ನವ್ಯಸಾಹಿತಿಗಳ, ವಿಮರ್ಶಕರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದವರು. ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಂದಿನ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಚಹರೆಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದು ನವ್ಯದಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕಡೆಗಿನ ನಡೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನವ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪರಿಕರಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ನವ್ಯದ ಕೃತಿನಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನಗಳೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿನ ಅವರ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ನವ್ಯದ ಓದಿನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂದಿನ ಕೆಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಹಾಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪೂರ್ಣ ನವ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರೆಂದೂ ಇಲ್ಲವೇ ಪೂರ್ಣ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ನೆಲೆಯ ವಿಮರ್ಶಕರೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವೆರಡನ್ನೂ ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗಾತಿತನವನ್ನು ನಿಷ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಈ ಬಗೆಯ ಓದು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆಯಿರುವುದು; ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಂತರ್‍ಪಠ್ಯೀಯ ಓದು ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಓದುವುದು ಬರೆಯುವುದು ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರದು ಗುಣಗ್ರಾಹಿ ಓದು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ‘ನಿಜಗುಣ’ದ ಆಯ್ಕೆ. ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಓದನ್ನು ‘ಮನೋಗತ’ಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಇಂಗಿತ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಓದಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕಾಡಿಸಿದವು. ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಓದುಗರಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದುಗರು ಇಲ್ಲವೇ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಏನನ್ನು ಓದಬೇಕು? ಹೇಗೆ ಓದಬೇಕು? ಯಾಕೆ ಓದಬೇಕು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಖ್ಯ.

ಈ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನಿಸಿತು. ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಏನನ್ನು ಓದಬೇಕೆಂಬ ಬಗೆಗೆ ಖಚಿತ ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಹೇಗೆ? ಯಾಕಾಗಿ? ಎಂಬ ಬಗೆಗೆ ಖಚಿತ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಹೇಗೆ ಓದಬೇಕು? ಯಾಕಾಗಿ ಓದಬೇಕು? ಎಂಬ ಬಗೆಗೆ, ಅವರ ವಿಧಾನದ ಬಗೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹೊಸ ಒಳನೋಟಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಅವರ ಈ ಕೃತಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ.
ಈ ಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಓದಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು, ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಇದೆ. ಈ ಬಗೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಯಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲವೇ ಪಠ್ಯಗಳೇ ಮಂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ದರ್ಶನವನ್ನು ಸಿದ್ದಾಂತೀಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸದೆ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಓದುಗರಲ್ಲಿ ನಿರಾಸೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮರ್ಶೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವ ಕೃತಿಗಳು ನಮಗೆಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತ? ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಏನು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೇ ಅವರು ಎತ್ತುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಲೇಖಕ ಇಲ್ಲವೇ ಪಠ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗುದ್ದಾಟವನ್ನೇ ಅವರು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಎತ್ತದಿದ್ದರೆ ಚರ್ಚೆ, ವಾಗ್ವಾದಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?

ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಾಗ್ವಾದವನ್ನೇ ನಡೆಸದ ಕಾರಣ ಲೇಖಕರ ನಿಜವಾದ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವರೂಪಗಳೇನು? ಅವರು ಯಾವ ನಿಲುವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಖಚಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಖಚಿತ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಇರಬೇಕು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ಓರಗೆಯವರಾದ ಡಾ. ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ, ಡಾ. ನಟರಾಜ ಬೂದಾಳು, ಡಾ. ಮೊಗಳ್ಳಿ ಗಣೇಶ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಕೋಲಾರ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಖಚಿತ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ನೆಲೆಯಿದೆ. ಅದು ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ ಅದು ಬೇರೆಯ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಆ ಬಗೆಯ ಖಚಿತ ಚಿಂತನೆ ಇವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೃತಿಯನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಓದಿದರೆ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಷ್ಟೆ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ನವ್ಯರ ಕೃತಿನಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮಗಿಷ್ಟವಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುವುದು. ಅಂತಹ ಓದಿನಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯಾನುಭವ ಲೋಕಾನುಭವ ಪಡೆಯವುದು; ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಅಲ್ಲದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರತ್ವವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಲಿಬರಲ್ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು, ಸಮಾಜವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಭೆಗಳ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಖಡಕ್ ಆದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸದೇ ಇರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಚಾರ.

ಅವರೇ ಒಂದು ಕಡೆ ವಿಮರ್ಶಕ ಟಿ.ಪಿ. ಅಶೋಕರ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತ, “ನವ್ಯದ ಈ ವಿಮರ್ಶಾ ವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ತುಸು ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಅಶೋಕ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಂತರ್‍ಪಠ್ಯೀಯತೆ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕತೆ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ವಿಜಯಶಂಕರ ಅವರು ಕೂಡ ಅಂತರ್‍ಪಠ್ಯೀಯತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮಸ್ಯೀಕರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಯಾಕೆ? ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ವಾಗ್ವಾದವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಲಪಂಥೀಯರ ಕೋದಂಡ ರಾಮನಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಸಾಂಸಾರಿಕ ರಾಮನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತು ಎಚ್.ಎಸ್. ವೆಂಕಟೇಶ ಮೂರ್ತಿಯವರ ‘ಶ್ರೀಸಂಸಾರಿ’ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ನಡೆಸುವ ಚರ್ಚೆಯೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಸದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಏನೋ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಭಾಷೆ ಹರಳುಗಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹರಿತವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರೇ ಮುಂದುವರೆದು, “ಇಂದಿನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಅವರು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾವ್ಯಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನವೀನ ವಿಮರ್ಶಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅಶೋಕರ ಚಿಂತನೆ ಅಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.”(ಪು. 359) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಇದು ಸ್ವತಃ ವಿಜಯಶಂಕರರ ಬರೆಹಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಖಚಿತ ತಾತ್ವಿಕತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದು, ಲಿಬರಲ್ ಆದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತುವ, ಜಾತಿ ನೆಲೆಯ, ಲಿಂಗತ್ವದ, ತಳಸಮುದಾಯಗಳ ಇಲ್ಲವೇ ಸಬಾಲ್ಟ್ರನ್ ನೆಲೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ‘ಕುವೆಂಪು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ’ಎಂಬ ಲೇಖನ ಮಾತ್ರ ಕೊಂಚ ಅಪವಾದವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬಗೆಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಲೇಖಕರು ಯಾವ ಬಗೆಯ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜ ಯಾವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅದನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗೂ ವಾಗ್ವಾದವಿಲ್ಲ.

ಅವರು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅವರೆನ್ನುವಂತೆ “ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕವಿಯ ಅಥವಾ ಕೃತಿಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲ. ಅದು ಜನರ ವಿಚಾರ ಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಕ್ರಮ. ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದಲೇ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಅವರ ಎಲ್ಲ ವಿಮರ್ಶೆ ಚಿಂತನೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡಲಿಲ್ಲ.”(ಪು.286) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿರುವ ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಯಾಕೆ ಪಾಲಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗಾತಿತನದ, ಒಡನಾಟದ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಬರೆಹಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತೀಯವಾದಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣದ ಕಬಂಧ ಬಾಹುಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಬರೆಹಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಾನುಭವ ಮತ್ತು ಬಹುತ್ವದ ಲೋಕಾನುಭವಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಚವಾದರೂ ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರ ಬರೆಹದ ಉದ್ದೇಶ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಅಂತಹ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಆಶಯ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

Leave a Reply

Your email address will not be published.